Tilfluktsrom: Rogaland desidert best i landet på tilsyn

– Samla sett vurderer me tilfluktsromsituasjonen i Rogaland som brukbar, særleg samanlikna med andre byområde i landet. Kapasiteten i både offentlege og private rom er relativt høg, seier sivilforsvarsadjutant Arne Bratlien i Rogaland sivilforsvarsdistrikt.

Ansvarsfordelinga

På landsbasis er det totalt 18.600 tilfluktsrom. Rundt 18.000 av dei er private og skal kunna husa rundt 2,2 millionar menneske. Desse er knytt til bygg som burettslag, skular, institusjonar og næringsbygg. I tillegg finst det rundt 600 offentlege tilfluktsrom med plass til cirka 300.000 personar. Desse ligg primært i byar og tettstadar. Kommunen har eigaransvar for romma, medan Sivilforsvaret har ansvar for klargjering og drift.

Offentlege og private

I Rogaland er det ifølgje Bratlien 57 offentlege tilfluktsrom med kapasitet til om lag 33.000 personar. I tillegg finst det om lag 1850 private tilfluktsrom med rundt 195.000 plassar.

– Sivilforsvaret har etablert gode rutinar for oppfølging av feil og manglar ved tilfluktsrom. Erfaringane frå dei siste åra, viser at dei fleste eigarar er positive til å etterleva pålegg, og trusselbildet internasjonalt har medført auka vilje til å satsa på beredskapstiltak, seier Bratlien til Nynorsk pressekontor.

– Det må likevel understrekast at mange tilfluktsromrom som vart bygde for 60–70 år sidan har varierande standard, og fleire krev omfattande utbetringar for å møte dagens krav.

Flest i landet

Sjølv om det er Sivilforsvaret som skal føra tilsyn med både offentlege og private tilfluktsrom, er det ein kvar huseigar sitt ansvar å halda romma i forsvarleg stand og sjå til at dei skal kunna klargjerast for bruk innan 72 timar. Ettersom dei fleste tilfluktsrom i landet vart bygde frå 1948 og fram til det vart innført byggjestopp i 1998, er mange av romma likevel i svært dårleg forfatning.

Ifølgje Sivilforsvarets «eigar», Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskaps (DSB) konseptutgreiing for Sivilforsvaret frå 2016 , avdekka kontrollar i perioden 2008-2012 eit stort etterslep på vedlikehald. I 2023 slo ein rapport frå Kommunerevisjonen fast at romma i Oslo og Akershus er kritisk dårleg vedlikehaldne, og at det manglar både rutinar og tydeleg ansvarsdeling mellom kommunane og Sivilforsvaret ved krigssituasjonar.

Ikkje heilt tilfeldig

Det førte til fornya merksemd kring forfatninga på tilfluktsrom over heile landet. Kor dårleg forfatning dei er i, er det førebels ingen som veit, ettersom det berre er ført tilsyn med dei færraste av romma.

Ifølgje Arne Bratlien, gjennomførte Sivilforsvaret i Rogaland aleine 48 tilsyn i 2023 og 100 tilsyn i 2024/2025. I heile landet samla vart det ifølgje DSB gjennomført 199 tilsyn totalt frå 2023 til sommaren i fjor.

Det gjer sivilforsvaret i Rogaland til det desidert mest aktive distriktet i landet. Det er ikkje heilt tilfeldig, stadfestar Arne Bratlien:

– Me har først og fremst hatt kompetent personell tilgjengeleg i distriktet, som i tillegg har hatt høve til å gjennomføre tilsyna. I tillegg har me prioritert tilsyn, fordi me ønsker å kartleggja status og tilstanden på tilfluktsromma me har ansvar for, seier han. 

Store kostnader

Alle tilfluktsromma i Rogaland som fekk tilsyn i 2024 og 2025, har fått pålegg om naudsynte utbetringar. I dei fleste tilfella gjeld det oppdatering av det Bratlien omtalar som «laust utstyr», slik som driftsinstruksar, tørrklosett, vasskanner og anna utrusting som må vere tilgjengeleg og operativt.

– Nokre få rom har fått pålegg om meir omfattande tiltak, som til dømes utskifting av øydelagde t-rom-dører og ventilasjonssystem. Slike tiltak inneber også betydelege kostnader for eigaren av rommet.

Alle dei 100 tilsynsførte T-romma har fått utbetringsfristar på mellom eitt og tre år, og med endeleg frist innan 2028.

Fristane er basert på omfanget av dei naudsynte utbetringane, og at huseigarane skal kunne planleggje tiltaka økonomisk, fortel Bratlien. Generelt sett opplever dei at private eigarar ønskjer å halda tilfluktsromma sine operative:

– Ved større, kostnadskrevjande tiltak er det likevel naudsynt med romslege tidsfristar, ofte opp til tre år. Til dømes kan utskifting av ei t-rom-dør aleine kosta om lag 400.000 kroner, noko som kan vera ei vesentleg økonomisk belastning. 

Straffegebyr

Om eigaren av eit tilfluktsrom ikkje utbetrar pålegg, har Sivilforsvaret heimel i sivilbeskyttelseslova til å gi sanksjonar i form av straffegebyr, tvangsmulkt og/eller anmelding.

DSB sentralt behandlar for tida ei sak med eit skulebygg i Rogaland som har eit tilfluktsrom med vesentlege manglar. Etter tilsyn i 2024, fekk eigaren pålegg om omfattande utbetringar. Ifølgje Bratlien kan nybygging òg bli aktuelt.

 (©NPK)