Utval vil skrote krav om talet på lærarar – får kraftig kritikk av fagmiljøet

Utdanningsmiljøet reagerer negativt på forslaget om å skrota lærarnorma, som set eit tak for talet på elevar per lærar.

– Dette er oppskrifta på å gjera skulen dårlegare, seier leiar Geir Røsvoll i Utdanningsforbundet i ei pressemelding.

Røsvoll sit i kommisjonen og har teke dissens på forslaget frå utvalet. Røsvoll peikar på auka forskjellar mellom skulane, større klassar og at enkeltelevar får mindre tid.

Kommunekommisjonen vart sett ned av regjeringa i fjor og leverte fredag sine første tilrådingar om meir effektiv drift av kommunane til kommunal- og distriktsminister Bjørnar Skjæran (Ap) og finansminister Jens Stoltenberg (Ap).

Ap imot skroting

– Dette er ein rapport som er eit viktig verktøy i arbeidet regjeringa har varsla. Me har sagt tydeleg at me er nøydde til å få ned det statlege detaljstyringstrykket for at kommunane skal ha sjanse til å klara den omstillinga dei må gjennom, seier Skjæran til NTB.

– Eit stridstema er denne lærarnorma. Arbeidarpartiet har vore imot å skrota henne. Endrar desse tilrådingane det, og kjem de til å følgja opp det som blir foreslått?

– Eg trur at det vil vere strid om dei fleste forslaga som kommisjonen legg fram. Når det gjeld lærarnorma, så er Arbeidarpartiets utgangspunkt alltid det som står i programmet vårt. Der står det at me er for ei minstenorm for lærartettleik.

– Så registrerer eg at kommisjonen har fleire forslag her, og me skal vurdere dei nøye før me konkluderer, seier Skjæran.

Utval: – Større fridom

Lærarnorma vart vedteken av Solberg-regjeringa i 2018. Den seier at det i snitt ikkje skal vera meir enn 15 elevar per lærar på 1. til 4. trinn og maks 20 elevar per lærar på 5. til 10. trinn. Regelen er meir fleksibel enn dei gamle klassedelingstala, fordi gjennomsnittstala gjeld for hovudtrinna, og ikkje for kvart enkelt trinn eller kvar enkel klasse.

Fleirtalet i utvalet vil fjerne minstenorma heilt og også subsidiært flytte henne over frå skule- til kommunenivå.

– Ved å avvikla eller endre lærarnorma, vil kommunane få større fridom til å fordela ressursar mellom ulike sektorar og fordele lærarressursane på ein måte som i større grad tek høgd for ulike behov mellom skular, skriv utvalet i rapporten.

Kommisjonen består av tolv medlemmer, blant dei representantar for organisasjonar i arbeidslivet og politikarar.

Andre og siste del av tilrådingane frå kommisjonen kjem mot slutten av året eller starten av 2027. Då vil kommunestruktur, kommunesamanslåing og mogleg lokal skattlegging bli tema.

– Auka forskjellar

Kommisjonen har hatt i oppdrag å foreslå endringar i styringa til staten av kommunesektoren.

Den vart sett ned i ei tid der mange kommunar slit med dårleg økonomi og har bemanningsutfordringar, særleg i skulen og helsesektoren. Situasjonen i Kommune-Norge er på sitt verste på 40 år, var konklusjonen i ein analyse kommuneorganisasjonen KS la fram hausten 2024.

Skolenes landsforbund beskriv avviklinga av kravet om talet på lærarar som eit angrep på fellesskulen.

– Å fjerna lærarnorma vil ikkje gi fleire lærarar i skulen. Tvert imot vil det føre til større elevgrupper, mindre oppfølging av kvar enkelt elev og auka forskjellar mellom kommunar, seier forbundsleiar Jon Oddvar Holthe i ei pressemelding.

KS meiner norma øydelegg for fleksibiliteten til kommunane og stiller seg langt meir positiv.

– Kommunane har uansett eit ansvar for å gi forsvarlege tenester, og dei må sjølv vurdere kva dei treng av kompetanse. Bemanningsnormer og kompetansekrav gir store utfordringar i ei tid med aukande knappleik på arbeidskraft. Større fleksibilitet lokalt gir ein betre skule og betre helse- og omsorgstenester, seier styreleiar Gunn Marit Helgesen i ei pressemelding.

Fryktar svekte tenester

I tillegg til å fjerna lærarnorma kjem kommisjonen med forslag om å fjerna kompetansekrav i helse- og omsorgstenestene og å «innlemma øyremerkte tilskot i rammetilskotet».

Unio, den største hovudorganisasjonen for universitets- og høgskuleutdanna, er svært kritisk til forslaga.

– Dersom desse tilrådingane blir gjennomførte, vil det føre til auka forskjellar, dårlegare tenester, auka privatisering med eit todelt helsevesen og svekt tryggleik for innbyggjarane, seier Unio-leiar Steffen Handal i ei pressemelding.

Han trekkjer fram at krav i helse- og omsorgstenestelova om at alle kommunar skal ha utvalde helsestillingar knytte til seg, nå blir foreslåtte fjerna.

– Me fryktar at det vil gå ut over kvaliteten på velferda og tenestene til innbyggjarane. Det kan fort ramme dei mest utsette og svakaste gruppene og kan på sikt bli veldig kostbart for samfunnet, seier Handal.