Kunsten å kvila

Vingard-kjerringa på Hebnes er ikkje kjent for å liggja på latsida. 

Eit mål om å halda ut

Det kan ein ikkje når ein hiv ut svin og set i gang med vin og byggjer grishuset om til selskapslokale. Kolonihyttene i sjøkanten er for lengst oppe og går, og for to år sidan jobba ho også deltid med marknadsføring for Kulturhuset og Suldal Bad på Sand.

– Eg gjekk til legen for noko heilt anna. Og der sat ho og spurte meg om kva mine framtidsplanar var. Eg sa som sant var, at målet var å halda ut til eg var 62 og kunne pensjonera meg. Den fantastiske legen sende meg rett heim.

At du ikkje sa noko

Ho ler hjarteleg ved kjøkkenbordet. Dette blir ikkje noko "Toyni om den tunge tida"-opplegg.

– Me er mange som likar å arbeida, som brenn for ting og driv på som best me kan, og eg er ikkje åleine om utbrent-erfaringa. Det eg er opptatt av, er korleis me kan læra av det og tora meir å be om hjelp. For det var dèt folk rundt meg her sa då dei fekk vita korleis det var med meg: At du ikkje sa noko, så kunne me hjelpt. Men det er jo ikkje så lett når det står på ..

Ho skjenker litt kaffi, rettar litt på stabelen av bøker på kjøkkenbordet medan det veks fram eit lite omvendt-smil.

– Og det er jo dumt, for forskinga viser at folk som ber om hjelp, er betre likt.  

For fulle segl i årevis

Det hadde gått for fulle segl sidan 2020, då dei første vinrankene blei planta på Rogalands einaste vingard på Hebnes. Mannen Arild er ute-arbeidaren, Toynis arbeidsflate og spesialitet er det som skjer på dataskjermen, og det er som kjent ein berbar åker. Mac-en kan ein ta med overalt. Og dermed også jobben. 

Det gjorde ho også.

– Er det noko eg skjemst av, er det korleis eg snakka om kor grenselaust, bokstaveleg talt, eg jobba. Ikkje direkte sjølvsagt, men eg let det skina gjennom. Og for all del, eg koste meg også glugg med det, men problemet er berre at sjølv om det er kjekt, er ein aktivert. Til slutt har ein brukt meir enn ein har, noko som er ekstra sårt når ein driv på med noko som eigentleg er kjekt. 

Gull med konfrontasjon

 Det blei nokre veker med å liggja i senga og sjå i taket. Rundt henne heldt Arild og dottera Andrea fortet inne og ute. 

– Det er utruleg gull med ein lege som konfronterer. Ho var sånn: Må du driva med vingard, då? Det må eg jo ikkje. Eg vil jo gjera det fordi eg vil, ikkje fordi eg må. Men så klokt klarer ein ikkje å tenkja når ein er som ei brukt og svart fyrstikk.

Brannfaren

Ho fortel leande om ein lege som ikkje var særleg imponert over feriekvota. Ei veke kvart år er snautt sjølv for den som elskar og brenn for bedrifta si eller arbeidet sitt.

– Og det er det jammen meg mange som gjer i Suldal. 

Å gå i den berømte veggen er sjølvsagt ei djupt personleg erfaring der kvar og ein åleine er overlate til sitt eige mørke. 

Det kan vera redsla for konkurs, for at viktige relasjonar skal havarera, for aldri å komma på beina igjen. Når ein ligg nede, er det botnlaust. 

Dyr lærdom

For Toyni er ikkje poenget å måla ut demonane i det rommet, men å dela ein dyr lærdom, ser ho meining i. Ikkje minst fordi ho inderleg vel veit at mange strevar på åleine, og at verdien i å kunna lufta smått og stort som ligg ein på hjartet, er uendeleg.

– Derfor er det så gull med nettverk der ein kan snakkast, lufta ut, spør og be om hjelp. Me må bli flinkare til å snakka om det som ikkje gjekk bra, då hjelper me kvarandre.

Tulla det til med Jon Blund

Og:  Alle treng kvile. Uansett kor kjekt det du driv med er. Sjela, kroppen, hjernen treng kvile. Me må kvila meir.  

Då Toyni møtte si  yttergrense, hadde ho tøygd grensene i mange år både dag og natt. Forholdet til Jon Blund var mildt sagt elendig. 

– Det var vel eitt eller anna som blei tulla til då eg fekk eldstemann. På den tida blei ein tuta øyrene fulle om kor farleg det var å ha babyen i senga med seg på nattestid, og så blei det eit dårleg mønster som berre varte og varte. 

Somme netter sov ho berre to timar. 

Hjelp i Bergen

Det ligg for Toyni å le litt av både godt og gale, og ho fortel livaktig om smalaugde og småsvimle morgonar.

– Men Hanne Mette (kulturhusleiar) visste det og var fantastisk støttande, å ha ein forståelsesfull leiar er heilt nydeleg når det røyner på. 

Men det var meir hjelp å få. Meir eller mindre tilfeldig snubla Toyni over Bjørn Bjorvatn, som har søvn som sitt spesiale. Han har gitt ut fleire bøker og leier Senter for søvnmedisin ved Haukeland sjukehus i Bergen. 

Rigid balsam

Der fekk ho ein time, og ei heimelekse som skulle følgjast til punkt og prikke i fleire veker. 

– Det var eit veldig rigid opplegg som virka, ler ho hjarteleg. Ideen er læra kroppen å stola på at svevnen vil komma. Det gjer den, om den berre får forhold.

Peikefingeren står forsiktig i retning mobilen som ligg på kjøkkenbordet. 

Får ikkje bli med på soverommet

– Denne aktiverer hjernen, den kan ikkje få bli med på soverommet. Det skal berre brukast til to ting; søvn og sex.  Å gå tur før leggjetid er heller ikkje innafor, fysisk aktivitet triggar systemet. Dei to siste timane før leggjetid, er det dempa lys og minst mogleg aktivering som gjeld. Og så er me jo ein god gjeng som har funne ut at tv-skjermen er ganske så søvndyssande, haha, og Bjorvatns bodskap er at i så fall, er tv heilt greitt. Ganske deilig, humrar ho. 

Så går det i døra. Husbond Arild kjem inn frå drue-markene der det nå er klipping som gjeld. Klokka er elleve, og det er skjeve-tid. Brød og ost og ein djupraud og glinsande druegelè kjem på bordet. 

Det som ber

Han veit kva me snakkar om. Dei to har hatt mange og lange samtalar om korleis riggen deira skal bera. Ikkje berre økonomisk, men også menneskleg.

– Det er ikkje berre å få kona si som kollega, nei. 

Ho godblunkar over bordet til bonden sin og dei møtest i eit varmt blikk over bordet. Veka heller i retning helg og den begynner med stand-up i Stavanger før mor til Arild skal feirast med stor fest og så er det kortreist mat-arrangement der dei skal i elden. 

Med andre ord. Arbeid og kvile.