Som skrift i sand

Kor vanskeleg kan det vera? Ingvar Olimstad tørka brilleglasa reine. Han såg tenksamt ut over salen i samfunnshuset på Suldalsosen. Det var stille før stormen.

Brillene dogga ikkje utan grunn

Han og ektefellen Torbjørg hadde sett ut stolar til den store gullmedaljen denne ettermiddagen. Rett nok var begge spreke til pensjonistar å vera. Men sjauinga hadde fått blodpumpa til å hamra godt. Brillene dogga ikkje utan grunn!

– Eg håpar innsatsen er verd det, sa han til seg sjølv.

– For kor vanskeleg kan det vel vera?

Gyldige argument, alle som eitt

Ideen om å samla heile kommunen til eit allmøte var det Torbjørg som hadde komme på. Han tende på ideen med ein gong. Begge var dei pensjonerte lærarar med livslang kjærleik til både skule og elevar. Og når debatten om skuleframtida rasa for fullt det siste året, følgde dei nøye og – måtta han erkjenna – litt mismodig med. Alle hadde forsåvidt gode innspel. Økonomi, lærarnorm og reiseveg for elevane. Gyldige argument alle som eitt.

First House 

Men noko hadde mangla, syntest dei. Tonen var kvass i lesarbreva i Suldalsposten. Og endå kvassare på Facebook. Om lag som eit kundemøte i First House, tenkte han: Alle framfører bodskapen sin og repeterer den i det uendelege. Kor blei det av den opne og lyttande samtalen der ein snakka til og ikkje forbi kvarandre?

Slik hadde ideen komme opp. Kva med å invitera til eit godt, gammaldags allmøte der ein kunne få snakka ut – andlet til andlet?

Muleg dei var naive, han og Torbjørg, men det fekk så vera. Det var betre å gjera eit forsøk, enn å ikkje prøva i det heile. Og ideen deira hadde tydelegvis truffe ei nerve. Frå kvar ein krik og krok i kommunen melde folk at dei ville møta opp. Dette hadde mange venta på – eit dualeg folkemøte, der alle fekk komma til orde.

Men då ein utflyttar frå Fjellgardane begeistra ymta frampå at nå kunne kanskje skulehuset i Ulladalen også få sin renessanse, hadde Olimstad fått bruk for all sin kompetanse innan realitetsorientering. 

Tavle og krit 

For å skapa ei forrektige skuleramme for møtet, hadde dei skaffa til veges kateter, krit og ei stor tavle på hjul. Der skulle alle gode forslag noterast, og til sist var det bare sluttvedtaket som skulle stå att.

Oppe til høgre på tavla hadde Olimstad skrive “Lat stå!”. Det var noko vakkert med dette, tenkte han. Vedtaket om skuleframtida i Suldal skulle skrivast med krit. Ikkje på ein flimrande og forgjengelege skjerm. Fortid og framtid, sameint i skjønnskrift på ei nyvaska tavle. Jau, det ville ta seg godt ut.

Aslak Sira Myhre kom i god tid før møtet skulle starta. Han hadde takka ja til å vera ordstyrar for kvelden. Som gammal Raudt-leiar og tidlegare nasjonalbibliotekar hadde han vore ute ein debattkveld før, så dette skulle han nok takla, meinte han.

Gild eller ugild? 

Sjølv om Sira Myhre hadde band til Ropeidhalvøya, var han på tilstrekkeleg armlengdes avstand til ikkje å bli skulda for å vera ugild. Olimstad hadde jamvel fått tommel opp om gildskapen frå Wenche Haugen Havrevoll i øvre Suldal. På tryggare habilitetsgrunn kan ein ikkje vera, konkluderte Olimstad.

Torbjørg, som den erfarne formingslæraren ho var, hadde hinta frampå at ho kunne laga ein byste av Magnus Lagabøte i leire til ordstyraren. Men Sira Myhre ville slettes ikkje ha noko for oppdraget. Heilt utelukka! understreka han strengt, og sa at han hadde minst 400.000 grunnar til akkurat det.

Gordisk knute 

Oppvekstsjef Svein Carlos Gjil var blant dei første som kom. Ingen hadde ønskt initiativet meir velkommen enn han. Stundom kjende han seg som Aleksander den store, som i 334 f. Kr kutta den gordiske knuten med sverdet og blei herre over heile Asia. I det lengste håpa Gjil på at alle skulane i heile suldalsriket skulle overleva, men kor realistisk var det – eigentleg? Og så hadde det jo vore så praktisk på alle vis å ha samla alt på ein stad – ein sentralskule ved Tysingsvatnet. Litt mykje bussing av elevar, det var nå så. Men tenk på all administrasjonen ein slapp med bare ein rektor!

Han kjende på presset nå. Sverdet hang både over knuten og han sjølv. Samtlege involverte kravde at Gjil skulle trylla. Eller “tenkja ut or boksen”, som dei sa. Som oppvekstsjefar flest var heller ikkje Gjil ein trollmann. Men kanskje eit allmøte kunne vera det som skulle til for å løysa opp knuten?

Biladn 

Per Arne Fisketjøn frå Suldalsbussen kom smilande inn dørene fem minutt før møtet starta. Sjølvsagt var skulestruktur viktig for ein bussmann. I fleire ti-år hadde Suldal Billag – eller «Biladn» – hatt monopol på nær sagt all passasjertrafikk i kommunen. Men dei siste åra hadde Tide og Boreal kuppa alt. Fisketjøn drøymde seg tilbake til ei tid der sjåførane rulla like mykje på r-ane som på busshjula. «Make Biladn great again», tenkte han med seg sjølv. Skulestrukturen kunne absolutt gi nye mulegheiter. Jo meir sentrale skular, jo meir busskjøring og fleire lokale arbeidsplassar. Det var hans bodskap i kveld.

Han fann seg ein plass litt bak i salen og la frå seg bæreposten frå Joker-butikken under stolen.

– Måtte jo ha meg litt kvess, for det kan bli eit langt møte! forklarte han til sidemann og fotballtrenar Jon Bråtveit, som på si side beklaga viss det lukta litt sveitte.

– Kom rett frå trening, men dette er viktigare enn ein dusj, meinte han. – Mon det, repliserte Atle Ingar Vold som sat like bak Bråtveit og var glad for at han kunne nytta eit ubrukt snåttaplagg som diskré luftfilter.

Skjermfritt møte 

Ute i gangen hadde Torbjørg og Ingvar fått hjelp av fleire 10.-klassingar til å samla inn mobilar, nettbrett og pcar før folk gjekk inn i salen. Eit oppdrag dei påtok seg med stor innleving – og ein solid dose skadefryd.

– Her skal me vera fysisk til stades. Ingen skal bli forstyrra undervegs, og det er strengt forbode å ta bilete.

Ingvar Olimstad stod med mikrofonen på scenen og gav litt informasjon før møtet starta. Som initiativtakarar til allmøtet var det han og Torbjørg som bestemte reglane.

– Me har sanneleg godt av å bli henta ut frå skjerma avdeling innimellom, eller ekkokammer som det heiter nå til dags, fortsette han til humring og latter frå salen. Innleiinga trefte slik han håpa på. Tonen var sett, og den lova godt.

Olimstad gav ordet vidare til Aslak Sira Myhre som, på si side, strekkte ut lerretet og fann fram paletten for kvelden:

Ekte demokrati 

– Tenk viss me greier noko så unikt som å bli enige om skulesaka på eit allmøte. Det er visseleg å ta makta tilbake til folket. Det var slikt eg drøymde om då eg som ung og radikal starta i politikken! For det er folket som må eiga løysinga – dette er ekte demokrati, innleia han.

– Måten me skal gjera det på, er å få forslag opp på tavla til avrøysting. Torbjørg og Ingvar er skrivarar, ingen har så fin løkkeskrift som dei. Så stemmer me over forslaga, eitt for eitt, med simpelt fleirtal. Det forslaget som står att på tavla etter dette møtet, vil vera det formelle vedtaket frå denne kvelden. Er det forstått?

Folk nikka og mumla seg imellom at dette høyrdest nå greitt ut.

– Vinjar grendeutval skal deretter frakta tavla fysisk inn til kommunestyret. Legitimiteten til forslaget vil vera stor. Her er me over 300 personar samla, frå alle grendene, med alle aldrar representerte og med dei mest sentrale folkevalde til stades. Derfor vil det me blir samde om i kveld, forma framtida for suldalsskulen dei neste 10-20 åra, konstaterte ordstyraren så ivrig at hestehalen dansa.

Salhusvinskvetten 

Forslaga hagla fra salen. Solveig Holmestad Bratland hadde fått oppdraget med å gå rundt med mikrofonen til dei som skulle ha ordet. Takka vera smyging og akrobatikk som ikkje hadde blitt sett på samfunnshuset sidan Salhusvinskvetten var på besøk, klarte ho brasene - og ytringsfridommen runga friskt i høgtalaranlegget.

Unni og Bjørn Eikeland var hyra inn som teljekorps for kvelden. Som to svevande droner ytst på scenekanten overvaka dei kvart eit lite vink. Og på forunderleg vis klarte dei å summera rett røystetal kvar einaste gong. Ståande bak kateteret styrte Sira Myhre ordet og tida med sterk og smidig hand.

Vedtaket 

Til slutt stod det to forslag att å røysta over:

– Det eine inneber at alle skulane skal vidareutviklast, og at lærarane var dei som måtte reisa, ikkje elevane, forklarte ordstyraren.

– Det andre inneber ein ny fellesskule for dei sørlege grendene ved Tysingvatnet, og at elevane må reisa meir. Kort sagt; meir bussing.

Sjeldan har hender og armar blitt strekte så høgt i vêret nokon stad som denne kvelden. Det knaste i stive skuldrar og albogar. Telje-dronene ytst på scenekanten let peikefingrane gå taktfast over forsamlinga. Og til slutt nikka ekteparet Eikeland samstemt og gjekk bort til ordstyraren med resultatet.

– Gode medborgarar, me har eit resultat! proklamerte Sira Myhre.

– Forslaget om å vidareutvikla alle skulane har fått fleirtal med 152 mot 151 stemmer.

Eit flygande objekt 

Det blei heilt stille i salen. Ingen ville jubla. Eller rettare: Ingen våga å jubla, for det hadde Ingvar Olimstad formana dei om å ikkje gjera. Respekten for kvarandre var minst like viktig som vedtaket i seg sjølv, hadde han sagt. Og ingen kunne vera så myndig som ein mild mann.

Men kor lenge var Adam i Paradis?  I augnekroken registrerte Olimstad eit flygande objekt. Det hadde retning av tavla. Med ein blautt “klæsj” trefte det tavla med stor kraft. Og den sirlege løkkeskrifta rann vekk som skrift i sand. Ein søkkvåt svamp fall til ro like ved føtene til Aslak Sira Myhre. Han såg utover salen med ei olm mine.

– Kven var det som gjorde dette? ropa han med ein stemme som fekk høgtalarane til å sprenga. 

Etter nokre sekund med stille, kom det opp ein forsiktig neve med eit ubrukt snåtteplagg mellom fingrane. – Eg veit kven som gjorde det, sa Atle Ingar Vold. 

Veit du?  

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Svar: Per Arne Fisketjøn hadde med seg ein gjennomblaut svamp i Joker-posen som han la under stolen. Motiv: Det endelege vedtaket ville innebera mindre behov for bussing av elevar – og dermed ein tapt mulegheit for lokale busselskap …