Lagar dokumentar om opprør mot naturrasering

– Denne filmen er eit forsøk på å skildra ei oppleving av at landskapet kring ein vert endra, og at ein mistar kjensla av å ha kontroll på demokratiet.

Regissør Kieran Kolle har dei siste åra følgt lokale protestar mot industriutbygging med kameraet. Kva kostar eigentleg det grøne skiftet menneska som opplever det, og kva kostar det lokaldemokratiet?

20. februar kjem «Vi som solgte landet» på kino, og gjev oss eit forsøk på å svara på desse spørsmåla.

Tvinga til aktivisme

– I filmen følgjer eg eit utval betente saker der lokalsamfunnet føler at dei har mista kontroll på omgjevnadane sine, forklarar Kolle.

Blant prosjekta er sjølvsagt gruvedumpingsaka i Sunnfjord, men også anna industriutbygging som vindmøller og datasenter. Felles for dei er at dei er selde inn som naudsynt for det grøne skiftet.

– Ein har gjerne argumentert for at ting må skje fort, som betyr at menneske vert tvungne ut i aksjonisme dei ikkje har føresetnader for å stå i.

Menneskelege kostnadar

Filmregissøren seier han skildrar dei menneskelege kostnadane av desse sakene. Kva gjer dei med menneske når dei prøver å verna landskapet dei høyrer heime i og kjenner til, men opplever at dei vert overkøyrde av maktpersonar ved kvar korsveg?

– Som nokon i filmen seier til meg: «vår innsats har utsett saka med fleire år, men korleis skal me vita at det er vår jobb å passa på? Eg trudde me hadde politikarar til dette.»

At han er imot det grøne skiftet skal regissøren ikkje ha på seg. Han meiner ein overgang til eit mindre klimafiendtleg samfunn er naudsynt; problemet er måten staten har gått fram på.

– Du har ingen avgjerdsmakt eller forståing for kor profitten går, seier han.

Fellesskapet til gode?

Kolle fortel at han fekk ideen til «Vi som solgte landet» i 2017, etter å ha lese ein kronikk av Morten Strøksnes med same namn. Kronikken handlar om korleis norske selskap vert oppkjøpte av utanlandsk kapital, noko som fekk Kolle til å fundera på kor verdiane av det grøne skiftet eigentleg hamnar.

– Med vasskraft og oljepolitikk utvikla landet ein god modell for korleis profitten skulle gagna samfunnet. Kvifor har me gått vekk frå den tanken med vindkraft og mineralutvinning? undrar han.

Filmskaparen trur det hadde vore lurt av staten å gjera meir for å forklara folk korleis dei nye satsingane vil koma samfunnet og folket til gode. Å gjera utbygging av den felles naturarven vår til spekulasjonsobjekt for finans var ein tabbe.

– Folk hadde nok hatt større askept for dette om det var statleg og me alle eigde det.

Der pressa ikkje trør

Det er ikkje første gong ein film av Kieran Kolle hamnar på norske kinolerret. Tidlegare har norsk-iren mellom anna regissert filmane «Vinden snur» om norsk narkotikapolitikk, og «One extraordinary year» om sportsutøvarar under koronapandemien. I tillegg har han vore bak kamera i ei rekkje andre dokumentarprosjekt.

– Det er politisk film som interesserer meg. Eg har ein kjærleik for dokumentar på kino.

– Denne filmen er likevel ganske ulik det du har gjort før. Korleis har opplevinga med det vore?

– Ho har vore fin, men veldig trist. Det er trist når du møter folk frå min foreldregenerasjon som har vakse opp i eit tillitsbasert samfunn, folk i 70-åra, som ikkje stoler på systemet lenger.

Sorg og sinne

Regissøren seier han har sett mykje sorg og sinne ute blant folk, og møtt menneske som aldri kunne tenkt seg å verta aksjonistar som kjenner seg tvungne til det. På Haramsøy, der folk har kjempa hardt mot vindmøllebygging i fleire år, har folk ikkje lenger tru på at dei vert høyrde.

– Eg veit at mange der den dag i dag flaggar på halv stong på 17. mai. Dei har mista tilliten til samfunnet.

Sjølv om Kolle ikkje trekkjer slutningar om kva som er rett og gale, innrømmer han gjerne at han har sympati med menneska han har møtt, og at han er meir subjektiv enn det som ville vore greitt i til dømes pressa.

– Eg kan arbeida på ein måte journalistikken ikkje kan. Filmen har ikkje vald side, men eg har vore interessert i eit spesifikt perspektiv.

(©NPK)